“Die in Mij blijft, en Ik in hem, die draagt veel vrucht; want zonder Mij kunt gij niets doen.”
Johannes 15:5
Vorig jaar hebben we een zeer interessante en zeldzame vaardigheid geleerd: enten. Toen we vorig jaar (2024) onze boomgaard aanlegden, hadden we het geluk gehad een man te ontmoeten met veel ervaring met fruitbomen, die aanbood ons meer te leren. Hij heeft het grootste deel van zijn meer dan 80 jaar lange leven besteed aan het planten, kweken, enten en snoeien van appel- en andere fruitbomen als hobby. We wisten dat we, door van hem te leren, beter voor de nieuwe bomen konden zorgen die we net hadden geplant en dat we zelf ook meer kennis zouden opdoen.
Hij was erg enthousiast om zijn kennis te kunnen delen met een groep jonge contemplatieve zusters. Het was geen verrassing om te ontdekken dat er steeds minder jonge mensen zijn die zich aan dit soort werk wijden (hij geeft computers daarvan de schuld). Toen hij aanbood –ons les te komen geven, dacht ik zelfs bijna dat het een grap was. Is er nog iemand die ent? Is dat niet iets voor monniken uit de middeleeuwen?
In onze eerste les over enten hebben we geleerd dat deze kunst inderdaad is ontwikkeld door monniken en andere mensen die vrije tijd hadden (in de positieve zin van het woord). Enten neemt tijd en opmerkzaamheid in beslag. Dit is iets wat natuurlijk is voor het contemplatieve leven, zoals filosoof Jozef Pieper uitlegt: “Wanneer we onze geest echt contemplatief laten rusten op een roos in de knop, op een spelend kind, op een goddelijk mysterie, worden we uitgerust en verkwikt alsof we een droomloze slaap hebben gehad. Of zoals het boek Job zegt: “God geeft liederen in de nacht” (Job 35:10). Bovendien is het altijd een vroom geloof geweest dat God zijn goede gaven en zegeningen in de slaap zendt. En op dezelfde manier bezoeken zijn grote, onvergankelijke intuïties een mens in zijn momenten van rust. Het is in deze stille en ontvankelijke momenten dat de ziel van de mens soms wordt bezocht door een besef van wat de wereld bijeenhoudt.”
De concrete vraag bij het enten is: hoe houden we twee verschillende planten bij elkaar? Voor ons was de eerste stap bij het enten het leren van de theorie achter deze kunst. Onze vriend legde ons uit waar het sap in de stengel stroomt en hoe we de stengels op elkaar moeten snijden en plakken. Hij somde veelgemaakte fouten op en hoe we die konden vermijden. Hij liet ons enkele voorbeelden zien van enten die wel en niet gelukt waren. Hij gaf ons enkele boeken om door te nemen en zei dat hij het materiaal zou meebrengen zodat we onze eigen boompjes konden enten voordat het buiten te warm zou worden.
En zo gebeurde het op een frisse lentedag, op 1 april (hoewel dit geen grap was), dat hij met alle benodigdheden kwam aanzetten. Een kleine groep zusters verdrong zich rond onze nieuwe maestro en een tafel vol vreemde voorwerpen. En toen gingen we aan de slag.
Hij bracht ook eenjarige bomen mee die uit zaad waren gekweekt en een sterk wortelstelsel hadden, de zogenaamde ‘onderstam’. Deze jonge boompjes zouden dienen als drager of gastheer voor de appelboomsoort van onze keuze. Van zijn volwassen bomen had hij één jaar oude takken geknipt, zogenaamde enten. Deze enten had hij vochtig gehouden in plastic zakjes in de koelkast. Elk zakje was gemarkeerd met de appelboomsoort waarvan het afkomstig was. Zowel de één jaar oude bomen als de enten van de volwassen bomen waren even dik.
Hij liet ons zien hoe we zowel de onderstam als de ent schuin moesten afsnijden, zodat de wonden perfect op elkaar konden worden geplaatst. Het belangrijkste was dat de plaats waar het sap stroomt (vasculaire cambiumlagen) op één lijn zou liggen. Zo zou de nieuwe tak het water en de voedingsstoffen uit de stengel met wortels kunnen opnemen.
Toen de ent perfect aan de onderstam was bevestigd (met behulp van een extra inkeping), moesten we ze aan elkaar vastmaken door ze stevig met natuurlijke vezels te omwikkelen. Deze verbinding moesten we vervolgens bedekken met een speciaal mengsel van was en sap dat tot de juiste temperatuur was verwarmd om de wonden te beschermen tegen virussen of uitdroging.
De kleine nieuwe boompjes werden vervolgens gelabeld en in vochtige grond geplaatst voordat we ze uitplantten. We waren allemaal erg benieuwd of dit vreemde proces ook echt zou werken. Zouden deze dood ogende stokjes, die we zojuist aan zo’n ingrijpende operatie hadden onderworpen, echt overleven en uitgroeien tot een echte boom? Zouden ze de vruchten dragen die ze moesten dragen?
Terwijl we afwachtten wat er zou gebeuren, kwamen de woorden van Christus onweerstaanbaar in me op: “Net zoals een rank geen vrucht kan dragen als hij niet aan de wijnstok blijft, zo kan ook jij geen vrucht dragen als je niet in mij blijft. Ik ben de wijnstok, jullie zijn de ranken. Wie in mij blijft en ik in hem, die draagt veel vrucht, want zonder mij kun je niets doen.” Hoe dicht we bij Christus moeten zijn: net zo dicht als een rank bij een andere moet zijn: opengesneden, wonden tegen elkaar gedrukt, gebonden en verzegeld, zodat het leven van de ene in de andere kan stromen om deze vruchtbaar te maken. Het klinkt gevaarlijk, maar het is de moeite waard om alles op het spel te zetten. Immers: de rank kan uit zichzelf geen vrucht dragen!
Wat fruit betreft, geeft Christus nog een andere analogie in hetzelfde hoofdstuk van het evangelie van Johannes: “Ik ben de ware wijnstok en mijn Vader is de wijnbouwer. Hij snoeit elke rank in mij die geen vrucht draagt, en elke rank die wel vrucht draagt, snoeit hij zodat hij meer vrucht draagt.” (Johannes 15)
Het is duidelijk dat we geen dode tak willen zijn die geen vrucht draagt. We willen verbonden zijn met de bron van het leven en vrucht dragen! Maar zelfs een goede tak die verbonden is met de wijnstok kan nog beter worden als de Meester-wijnbouwer de juiste (of beter gezegd: de verkeerde) takken wegknipt.
Dit brengt ons bij een andere, meer gangbare tuinier kunst: snoeien.
De jonge fruitbomen die we in november 2024 hebben geplant, hadden alleen een lichte snoeibeurt nodig om een goede groeistructuur voor de toekomst te bevorderen. Dat hebben we op een zaterdagmiddag kunnen doen met een groep vrijwilligers onder leiding van enkele “meestersnoeiers”.
De echte uitdaging kwam toen we ons richtten op onze oude, knoestige appelbomen, die al jaren geen aandacht van een expert hadden gekregen. Deze bomen waren door de Benedictijnen vóór ons geplant en we dachten dat ze hun beste tijd wel gehad hadden. Waren ze nog iets waard, of moesten ze gewoon gekapt worden?
Onze nieuwe maestro bekeek in stilte onze oude bomen en onderzocht de knoppen en takken. Hij vertelde ons dat het veel werk zou zijn, maar dat hij dacht dat we deze bomen weer vruchten konden laten dragen als we bereid waren om veel hout weg te snoeien. We leerden dat te veel takken het zonlicht en de luchtstroom blokkeren die nodig zijn voor een gelijkmatige groei. Bovendien groeien sommige takken snel en sterk, maar produceren ze alleen maar bladeren. Deze gezond ogende takken stelen voedingsstoffen van andere takken die anders misschien vruchten zouden hebben gedragen.
Na een paar dagen leren en snoeien hebben we ongeveer 60% van het hout laten staan. Onder begeleiding van iemand die weet wat je moet laten staan en wat je moet weghalen, konden we de energie van deze bomen omzetten in vruchtbaarheid. En vruchten hebben ze gedragen! We waren onder de indruk van het aantal bloesems en onze bijen waren ook blij. We hadden zo’n grote oogst aan appels dat we in februari nog appelmoes konden maken!
Zo is het ook met de barmhartigheid van God, die nooit ophoudt in ons leven te werken. Zelfs wanneer onze goede Heer ons vraagt om verloochening en offers, weet Hij in Zijn grote wijsheid welke groei dat zal opleveren. Hij zal nooit overtroffen worden in vrijgevigheid. Het is ook nooit te laat om te beginnen met het wegsnijden van wat ons belast en het licht en het werk van de Heilige Geest belemmert.
Moge God jullie allen zegenen en jullie nauw met Hem verenigd houden door alle seizoenen van het leven heen.
In Jezus, Maria en Jozef,
Zr. Mary of the Holy Family, SSVM
Priorij Regina Pacis, Valkenburg
P.S. Als iemand ons dit jaar wil helpen met het snoeien van onze nieuwe boomgaard, meld je dan hier aan:
Tot dan!
